خاتون خورشيد دختر شيخ معروف كه لوس و از سادات «ته راته ون »است. پدرش به علت ناسازگاري روزگار از مريوان به سنندج كوچ كرده است و دخترش خاتون خورشيد در كودكي، در خانه يكي از زنان محترم اردلان به سر برده و وسايل تحصيلش را فراهم نموده است. تا آنجا كه در ادبيات فارسي اطلاعات شايسته اي به هم رسانيده و تا حدودي با علوم صرف و نحو و بيان و منطق و عقايد و زبان عربي آشنايي داشته است. خاتون خورشيد كتابي را به فارسي درباره آداب خانه داري و بچه داري و تربيت فرزند از ابتداي ولادت تا هنگام بلوغ تأليف كرده و ديوان شعري نيز از او به جاي مانده كه هيچ كدام چاپ ومنتشر نشده است.اين بانو در فن قالي بافي هم استاد بوده و مخصوصاً در زمينه نقش و نگار و نوع رنگ آميزي قالي و تهيه رنگهاي متنوع آن شهرت داشته است و نقشه هاي او را اكنون هم در كردستان «خورشيدي» مي خوانند. خاتون خورشيد مادر شاعر معروف كرد قانع مريواني است.